A Alberguería (Santa María), A Eirexa, A Seara, Alemparte, Arnuide (Santa
María), Arruás, Borran, Bóveda (Santa María), Cancillós, Maus (San Pedro), O
Penadiz Ou Folón, Padreda (San Miguel), Parada, Penouzos, Porto, Prado (Santa
Cruz), Rebordechao (Santa María), Riobó, San Miguel, Seiro (San Salvador), Vilar
de Barrio (San Pedro Fiz), Vilar de Gomareite
SITUACIÓN
O municipio de Vilar de Barrio, que forma parte da Comarca da Limia,
localízase no centro da provincia de Ourense, a 15 quilómetros da vila de
Xinzo de Limia. Ocupa unha extensión de 99 km2. A poboación divídese entre
nove parroquias que son Alberguería, Arnuide, Bóveda, Maus, Padreda, Prado,
Rebordechao, Seiró e Vilar de Barrio).
DESCRICIÓN XEOGRÁFICA
Desde o punto de vista físico, no municipio de Vilar de Barrio distínguense
tres sectores claramente diferenciados: na parte occidental se encontran as
terras máis baixas, que non superan os 800 metros de altitude, nesta parte á
súa vez distínguense dúas zonas, en cuxo contacto atópase Vilar de Barrio; a
primeira localizada ao oeste, é a zona que forma parte das terras llanas da
Limia no que foi a Lagoa de Antela e que non superan os 660 metros de
altitude; a segunda son as terras que forman parte da conca do río Arnoia.
No sur, as altitudes superan os 800 metros. Esta zona sitúase entre a marxe
dereita do río Arnoia e os montes da Alberguería.
O tercer sector localízase ao leste, alí o terreo é montañoso con elevacións
importantes que forman parte da Serra de San Mamede e que superan os 1000
metros de altitude (Penedo de Lebre, 1246 metros; Alto de Sabugar, 1461
metros).
O río Arnoia, que nace na Serra de San Mamede e cruza o municipio de sureste a
noreste, xunto cos seus afluentes, Rego de Quintela e Río Pequeno, constitúen
os cursos fluviais máis significativos.
A elevada altitude media destas terras (por encima dos 800 metros) confírelle
un clima oceánico de montaña, cuxos trazos acentúanse especialmente durante o
inverno
HISTORIA
A presenza da cultura prerromana no municipio faise evidente polos restos das
construccións castrexas que se conservan en Bóveda e en móntelle Padreda.
Neste último, apareceron unha serie de lápidas de carácter funerario que
parecen demostrar que estes asentamentos, eran tamén lugares de residencia
estable.
Son poucos os restos que se conservan da presenza romana neste terriotiro,
probablemente debido a que as incursións romanas nesta primeira fase de
conquista tiñan un carácter máis de exploración ou pillaxe que de asentamento
propiamente dito.
Remontándonos á historia máis recente, a maior parte das feligresías que
compoñían o antigo térmico municipal de Vilar de Barrio, estiveron sometidas
ao poder de grandes casas señoriais e da igrexa que exercían xurisdicción
sobre os veciños do lugar e, ao mesmo tempo, cobraban os seus impostos. Así, o
Marques de Bóveda, exercía señorío e xurisdicción na parroquia de Bóveda; o
Marqués de Serra na de Seiró e o Arcediano de Varonceli, da catedral de
Ourense, na parroquia de Alberguería. Nos obstante, a maior parte das
feligresías estaban sometidas aos dominios do Arzobispo de Valladolid que
exercía xurisdicción nas parroquias de Arnuide, Vilar de Barrio, Prado,
Rebordachao e Riobó.
ANÁLISE SOCIOECONÓMICO
A falta de recursos económicos, a baixa rentabilidad da agricultura e a falta
de traballo, obrigou a que nos anos 70 producísese un desprazamento masivo de
poboación cara a outras zonas, tanto dentro de España (Cataluña, País Vasco ou
Madrid) como a outras zonas de Europa (Alemana, Francia ou Suíza).
A principal actividade económica que se desenvolve no municipio é a agraria,
xa que o 44,8 % da poboación activa traballa no campo, no que caben destacar
certas innovacións e procesos de modernización agrícola e gandeira
(concentración parcelaria, mecanización agrícola e o desenvolvemento do
cooperativismo).
A pataca é o principal produzo cosechado no municipio e representa un papel
fundamental no desenvolvemento económico da zona, ao destinarse boa parte da
súa producción á comercialización, quedando o resto para o autoconsumo.
Ademais da pataca tamén se cultivan cereais e diversos produtos de horta.
Esta actividade agraria complétase cunha cabana gandeiria relativamente
importante, na que destaca o gando bovino dedicado ao seu maior parte para
producción de leite, seguido do porcino con algunhas granxas de producción e
engorde.
É importante resaltar o desenvolvemento da apicultura, como unha actividade en
clara expansión. Con todo, a maior parte da produción oriéntase ao autoconsumo
e en menor medida á comercialización.
O 70% dos terreos dedícase á explotación forestas, que se destina tanto á
industria como ao cultivo de árbores frutais, sobre todo manzanos.
CULTURA, MONUMENTOS E TURISMO
Ademais dos restos que quedan dos castros situado en Bóveda e en Padreda, así
como os restos de lápidas funerarias, pódense visitar restos que evocan a
presenza romana; como son a ponte sobre o río Arnoia, en Arnuide; e parte da
vía romana que ía de Chaves cara a Verín.
Tamén son de interese visitar as casas solariegas do século XVIII, pertencente
ao Marques de Bóveda, no pobos de Padreda, así como a de os señores dos
Gaiosos na parroquia de Bóveda, que testemuñan a influencia que sobre o
municipio exercían estas familias señoriais. Tamén hai numerosas ermidas
distribuídas por todo o municipio, destacando a capela de San Lourenzo na
parroquia de Bóveda e as ermidas das Dores e de San Antonio na parroquia de
Padreda.
Por outro parte, tanto o río Arnoia como a zona montañosa da serra de San
Mamede, ofrecen a posibilidade de poder practicar deportes como ao pesca ou a
caza. Tamén se construíu unha área recreativa en Arnuide, na ribeiras do río
Arnoia.
FESTAS
Son numerosas as festas locais que ao longo do ano celébranse, sobre todo nos
meses de xullo e agosto. De entre todas elas cabo destacar a de Vilar de
Barrio en honor ao principal produzo agrícola da zona, a pataca. Esta festa
ten lugar todos os anos a principios de outubro, unha vez recollida a
colleita. A súa finalidade principal consiste en potenciar tanto o consumo
como a comercialización da pataca, produzo que para esta zona representa un
papel fundamental no seu desenvolvemento económico.
O día 9 de cada mes é a Feira deste concello.