Inés de Castro Raíña despois de morta. (1320 a Limia-1355 Coimbra)

D Pedro, mandou desenterrar o cadáver de dona Inés, casou con Ela e fíxoa Raíña de Portugal.  Rendésenlle póstumo homenaxe en sinal de respecto para seu recén recoñecida soberana. Na actualidade, os restos de Inés de Castro repousan no mosteiro de Santa María de Alcobaça

Sepulcro de Inés de Castro.

D Pedro de Portugal.

Inés de Castro, suplica clemencia.

Nace na limia, en 1320.

Foi unha das mulleres máis belas da súa época, virtude que, entre outras cousas, namorou ao príncipe herdeiro Pedro de Portugal, quen converteuna no seu amante. A paixón protagonizada por ambos e a tráxica morte da dama a mans asasinas inspiraron a grandes poetas, novelistas e dramaturgos de todos os tempos, os cales ensalzaron esta melancólica e sanguenta historia, culminada coa vinganza dun rei.

Inés viño ao mundo en 1320 na localidade galega limiao (Ourense). Era filla natural de don Pedro Fernández de Castro e de dona Aldonza Soares de Valladares. Ao pouco do seu nacemento, o infortunio deixouna orfa de nai. Devandita circunstancia e unha afastada relación de parentesco do seu proxenitor coa familia real castelá posibilitaron que a pequena fose trasladada a Valladolid. Alí foi educada na contorna do maxestoso castelo de Peñafiel, lugar no que medrou como dama de compañía de dona Constanza Manuel, á sazón filla do insigne escritor e infante don Juan Manuel.

Naqueles anos, Inés xa distinguíase por seu senlleira beleza, marcada por uns inmensos ollos azuis e un esvelto pescozo propio dos cisnes. Ademais, o espléndido porte do seu corpo provocaba toda sorte de comentarios favorables acerca do bo destino que esperáballe. En 1336, dona Constanza casou por poderes na localidade de Ébora (Portugal) co príncipe Pedro, fillo do rei portugués Alfonso IV.

Cinco anos máis tarde trasladábase definitivamente ao seu país de adopción, disposta a unir o seu futuro ao da coroa lusa. Xunto a ela viaxaron escollidas damas, entre as que se atopaba dona Inés, convertida en seu máis fiel e cómplice amiga.

A vida na estable lisboeta transcorría con relativa parsimonia, pero sempre a expensas de calquera alteración afectiva que puidese acontecer e, segundo reza na lenda deste drama, devandito troco deuse cando o recén casado herdeiro quedou prendado ao contemplar o belo rostro de Inés. Para o seu satisfacción, esta correspondeulle mantendo o furtivo amor no máis absoluto segredo. Entre tanto, incauta Constanza enxendraba co seu marido tres fillos: María en 1342; un ano máis tarde Lluís, que morrería á semana, e en 1345 Fernando (o futuro rei de Portugal), en cuxo parto faleceu o mozo nai.

A morte de Constanza acelerou o desexo do príncipe Pedro por proclamar o romance que mantiña con dona Inés de Castro. Non obstante, a relación non foi aceptada polo seu pai, o rei Alfonso IV, sempre temeroso a unha posible intervención castelá no seu reino e moi disposto a protexer os dereitos dinásticos de Fernando, o seu neto supervivente.

A parella refuxiouse na cidade de Coimbra, disposta a vivir a súa intensa paixón nunha fermosa quinta chamada Dás Lágrimas. Na devandita residencia chegaron os catro vástagos habidos da súa unión: Beatriz, Alfonso, Juan e Dionis. En 1354, don Pedro e o seu amante galega celebraban en oculta intimidade o seu matrimonio. A cerimonia foi oficiada polo bispo de Garda e, desde logo, a noticia non debeu gustar ao monarca luso, pois ao pouco ordenaba –en consenso cos Cortes– o asasinato de dona Inés co fin de despexar o feitizo que exercía sobre o seu fillo.

En 1355 tres sicarios chamados Gonçalves, Coelho e Pacheco desprazáronse a Coimbra para, de forma traizoeira, nesgar o pescozo da desgraciada Inés de Castro. A reacción do príncipe foi furibunda e desatou coas súas tropas unha total inclemencia sobre o seu proxenitor.

Durante dous anos, Portugal  enzarzouse nun conflicto fratricida ata que ambas partes lograron reconciliarse, xusto un tempo antes da morte do propio Alfonso IV, acontecida en 1357. Ese mesmo ano, o seu fillo Pedro I asumía o trono luso para, desde el, tomar a xusta vinganza pola morte da súa amada esposa. Dous dos asasinos foron entregados por Castela para o seu castigo e, despois de ser torturados con saña, se executoulles sen miramento algún.

Non obstante, un deles, Pacheco, conseguiu evitar a xustiza, fuxindo á establo papal de Aviñón. En 1360 os Cortes portuguesas recoñecían o matrimonio entre Pedro I e Inés de Castro e por acrescimento aceptaban á falecida como lexítima raíña de Portugal.

O propio rei luso quixo resarcir o honor do seu verdadeiro amor. Por ese motivo, segundo conta a historia, sempre mesturada coa fábula, mandou desenterrar o cadáver de dona Inés para sentala no trono e facer que as cortesáns –que tanto habían vilipendiado o seu bo nome– rendésenlle póstumo homenaxe en sinal de respecto para seu recén recoñecida soberana. Na actualidade, os restos de Inés de Castro repousan no mosteiro de Santa María de Alcobaça.

 Por Juan Antonio Cebrián